انسان نيست و در واقع انسان ، داراى سه فرد : از ملكوتى و مثالى و مادى نيست بلكه آن فرد ، فرد مجازى انسان است ، در اين صورت آن همه شرايط براى اجراى قواعد مثبت عوالم و آن همه بحوث ، همه به منزلهء سر بىصاحب تراشيدن مىباشد . بحث و تعقيب در كلمات اساطين فن حكمت و سلاطين اقليم شهود ، مسطور است كه اعيان ثابته به تبع اسما و صفات حق ، داراى ثبوت علمى و ظهور ظلّى و تطفّلى و اسما به تبع ذات ، متقرر و اعيان ، صورت اسماى الهيه‌اند . حكماى محقق ، هر وجود دانى را در وجود عالى متقرر و متحقق مىدانند . سرّ مطلب ، آن است كه معلول ، تجلى و ظهور و صورت علت و مظهر كمالات و مجلاى صفات علت مىباشد . بين هر علت و معلول خاص ، يك نحو مناسبت ذاتيه موجود است كه همين مناسبت ، سبب ظهور و تجلى علت به صورت معلول و يا به لسان اهل برهان به مناسبت همين مناسبت ذاتيه ، معلول خاص از علت خاص صادر مىشود و علت خاص در معلول مخصوص و متشخص ، اثر مىگذارد و اگر اين مناسبت و سنخيت نباشد ، لزوم صدور كل شيء عن كل شيء . يكى از طرق اثبات تشكيك خاصى و وحدت اصل وجود و بودن عليت و معلوليت ، عين تشأّن و ظهور علت به صورت معلول ، اين طريقه است . اهل كلام از قدما و فقها و اهل حديث و كثيرى از فضلاى معاصرين كه در عقليات تدرّب ندارند ، از اين قول و ثمرات آن فرار مىكنند و سنخيت بين علت و معلول و بالأخره مناسبت تامهء وجوديه بين حق معبود و حقايق امكانى را ملازم با وقوع حق اول در انواع امكانى مىدانند ، در حالتى كه حقيقت وجود ، از حقايق نوعى و جنسى بشمار نمىرود و خارج از مقولات و حق اول در عين تجلى